محمد مهدى ملايرى

382

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

بىتكلف حاصل كردم ، و برخى را به يارى خداوند تعالى به اصلاح آن توفيق يافتم ، و با رياضت و ادب‌آموزى بدان دست يافتم . ديگرى سخنى در موعظت گفت : « براى آنچه مىخواهى به دست آورى از نفس خويشتن وسيله‌اى ساز با عدالتى كه شائبه خيانت در آن نباشد و راستى كه به دروغ آميخته نباشد . خواسته‌هاى خود را با انصاف و ميانه‌روى قرين ساز . آنان كه به زودى به جزاى اعمال خود رسيدند كسانى بودند كه آن‌چه را دوست داشتند و هوس كردند با ستم به طلب آنها برخاستند و به باطل در كارهاى بزرگ كوشيدند و بدين سبب به مقصود خود نرسيدند و سرافكنده باز گشتند . بهترين چيزى را كه در نزد خردمندان و دانايان يافتى ، نگهدار و بر آن بيفزاى . و زنهار به پشت‌گرمى كارهاى نيك كه در گذشته از تو سر زده گرد كارهاى ناپسند نگرد ، و گمان مبر كه نيكىهاى تو بدىهايت را مىپوشاند زيرا بدى اندك در گفتار و كردار ، نيكيهاى بسيارى را نابود مىسازد . خطابهء انوشروان مسكويه گويد : در آخر كتابى كه انوشروان در شرح حال و كارهاى خويش نوشته چنين خواندم كه انوشروان چون از كار كشور فراغت يافت و آن را از فساد بپيراست ، اسواران و سران سپاه و بزرگان و مرزبانان و هيربدان و موبدان را گرد آورد و برگزيدگان مردم را نيز بخواند ، آنگاه در آن جمع بدين‌گونه سخن راند : « اى مردم ، به من هوش داريد و گوش فرادهيد و خود را براى پذيرش پند آماده سازيد . من از هنگامى كه بر شما فرمانروايى يافتم پيوسته با شمشير آويخته به گردن خود را هدف شمشيرها و نيزه‌ها ساخته‌ام . تمام اينها بخاطر دفاع از شما و استوار ساختن بنياد هستى شما و آبادانى كشور شما بوده است . گاهى در دورترين نقطهء خاور ، و هنگامى در آخرين مرز باختر ، يك بار